Pesymistyczna nowa perspektywa finansowa UE dla rozwoju dróg w Polsce

Na początku Sylwia Cieślak-Wilk odniosła się do obecnej perspektywy i jak wygląda finansowanie w jej obrębie, wskazując dokładnie, na jakie wsparcie mogą liczyć inwestycje prowadzone przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad. Wyjaśniła również, w jaki sposób z tych środków mogą korzystać samorządy, które samodzielnie nie mogą liczyć na finansowanie.

– 24 mld zł są przeznaczone na inwestycje realizowane przez GDDKiA. W tej perspektywie nie mamy środków na konkursy dla miast na prawach powiatu, tak jak było w poprzednich dwóch perspektywach. Dziś samorządy nie mają takiej możliwości, natomiast, mamy możliwość sfinansowania obwodnic dla samorządów w przypadku inwestycji prowadzonych przez Generalną Dyrekcją. Z takiej możliwości Generalna skorzystała. Środki w wysokości przeszło 2 mld zł z KPO zostały przeznaczone na 12 obwodnic, ale również prawie miliard zł trafił na realizację projektów punktowych, czyli modernizację wąskich gardeł albo przebudowę punktów niebezpiecznych. Środkami dysponuje GDDkiA, ale mają one znaczenie samorządowe i regionalne – objaśniła.

Drogi samorządowe bez szans

W trakcie debaty przedstawicielka Centrum Unijnych Projektów Transportowych została dopytana, na jakie wsparcie mogą liczyć samorządy, ponieważ w końcu drogi zarządzane przez władze lokalne stanowią aż 95 procent całej sieci dróg w Polsce, gdzie zaledwie pięć procent to drogi szybkiego ruchu.

Cieślak-Wilk raz jeszcze podkreśliła, że w poprzednich perspektywach GDDKiA była największym beneficjentem, a samorządy stanowiły małą część, jeżeli chodzi o nowe inwestycje.

– Wystarczy powiedzieć, że prawie 100 mld zł przeznaczono na autostrady i drogi ekspresowe w dwóch perspektywach w kontekście ostatnich 20 lat. Sieć dróg ekspresowych i autostrad została siedmiokrotnie zwiększona, dzięki środkom unijnym. Ta pula dziś naturalnie się kurczy. W tej perspektywie to 24 mld zł, czyli mniej o 20 mld niż środki na kolej. To też prawie o 30 mld zł mniej niż w poprzednich perspektywach – wskazała.

Nie jest jednak również tak, że samorządy nie mogą w ogóle liczyć na wsparcie infrastruktury drogowej, jednakże odbywa się to w innym zakresie. Jeśli chodzi o projekty miejskiej, CUPT ma dla miast przeznaczone środki na przebudowę węzłów przesiadkowych czy budowę linii tramwajowych, ale też na zakup taboru autobusowego, co łącznie daje 9 mld zł do wykorzystania. Sylwia Cieślak-Wilk zaznaczyła jednak, że z tych środków mogą skorzystać głównie duże miasta.

– Bezpieczeństwo ruchu drogowego jest jednym z priorytetów UE. W ramach tych działań, mamy finansowane głównie projekty należące do Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego. To są zwykle radary, red lighty, instalacje służące spowolnieniu ruchu drogowego i zmniejszeniu ilości wypadków. Realizujemy w tej perspektywie projekty należące do Sekretariatu Krajowej Rady Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego. Głównie są to kampanie promocyjne i edukacyjne. Realizujemy projekty Państwowej Straży Pożarnej czy Policji. Mówimy tu głównie o zakupie taboru i urządzeń do śledzenia prędkości samochodów. Jeśli chodzi o samorządy, one nie mogą być bezpośrednim beneficjentem, ale są pośrednim ostatecznym beneficjentem wszystkich tych działań – dodała.

Przyszłość w czarnych barwach?

Zastępca dyrektora CUPT dłuższą chwilę poświęciła również na omówienie kolejnej perspektywy finansowej UE, wskazując, że obecnie Komisja Europejska podała jedynie kwotę przeznaczoną na całość działań polityki spójności. Będą to 123 mld euro, czyli więcej niż w obecnej perspektywie. Cieślak-Wilk poinformowała, że kwota ta będzie rozdysponowana na trzy priorytety, w których CUPT obecnie „dopatruje się” działań transportowych.

– Programowanie nowej perspektywy jest na wczesnym etapie, więc trudno mówić o konkretnych działaniach. Na tę chwilę w Ministerstwie Funduszy i Polityki Regionalne są opracowywane założenia do Planu Partnerstwa Krajowego i Regionalnego. Już w tym półroczu mają być podane główne priorytety i założenia do PPKR. Widzimy tam trzy priorytety, w których będzie transport – powiedziała Cieślak-Wilk.

Mimo obecności w priorytetach transportowych, trudno oczekiwać, by środki na drogi odegrały kluczową rolę w nowej perspektywie, co można wywnioskować z przedstawionych przez przedstawicielkę Centrum Unijnych Projektów Transportowych priorytetów.

– Pierwszy priorytet dotyczy konkurencyjności i podniesienia znaczenia gospodarczego kraju. Tam będą finansowane inwestycje zarówno kolejowe, jak i inne. Tu nie mogę powiedzieć, że na pewno infrastruktura drogowa będzie realizowana, natomiast mogę powiedzieć, że KE opiera przyszłe działania i będzie akceptowała działania zmierzające do podniesienia bezpieczeństwa w ogólnym rozumieniu. Nie wiemy, jaki rodzaj projektów będzie realizowany, ale na pewno jakimś beneficjentem będą uczestnicy drogowi – wyjaśniła.

Drugim priorytetem będzie niskoemisyjność, gdzie wprost Cieślak-Wilk mówi, że prawdopodobnie nie będzie z niego środków na budowę dróg. Takie finanse mogą się natomiast znaleźć trzecim priorytecie, który z kolei zostanie poświęcony bezpieczeństwu militarnemu i infrastrukturze podwójnego zastosowania.

GDDKiA już w tej perspektywie korzysta ze środków na dual use m.in. razem z CUPT, we współpracy z Ukrainą, realizuje projekt. Mamy również dofinansowaną infrastrukturę mostową, która będzie wzmacniana pod parametry wojskowe. W tym trzecim priorytecie takie projekty będą miały szanse dofinansowanie – objaśniła, dodając, że jednak o większych konkretach w nowej perspektywie będzie można powiedzieć w drugiej połowie tego roku, ponieważ do końca 2026 r. trwać będą prace nad projektem PKPR i dopiero na początku przyszłego roku zostanie on przesłany do akceptacji KE